er-Red ala Siyeri'l-Evzai

الرد على سير الأوزاعي

Er-Red ala Siyeri’l-Evzaî

İmam Ebu Yusuf(h.182)

 

 

Evzâî’den günümüze ulaşan tek eser Kitâbü Siyeri’l-Evzâî’dir. Eser savaş hukuku konusunda Ebû Hanîfe’ye muhalefet ettiği otuz beş meseleyi ihtiva eder. Ebû Hanîfe’nin talebesi Ebû Yûsuf, İmam Evzaî’nin bu eserine reddiye olarak er-Red alâ Siyerî’l-Evzâî adıyla bir eser kaleme almıştır. Eser Ebu’l-Vefa el-Efgānî tarafından neşredilmiştir, Kahire 1357.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Eseri PDF formatında İNDİR

 

el-Binaye Şerhu Hidaye. Aynî(855)

البناية شرح الهداية

el-Binâye fi Şerhi’l-Hidâye

Bedreddin Aynî

(v.855/1451)

Buhari şarihlerinden Bedrüddin Hafız el-Aynî. Şam’da kazaskerlik yapmış ve uzun süre ders vermiştir. Aynî’nin bu eseri, Hanefî mezhebinin temel fıkıh kitaplarından “Hidâye”nin şerhidir. Aynî, bu eseri şerh etmenin yanında hadislerinin tahric ve tahkikini de yapmıştır. Müellif, Hidâye’yi şerh ederken bu eser üzerine yapılmış ve kendisine kadar ulaşmış olan şerhlerden de istifade ederek zaman zaman onlardan bazı nakillerde bulunmaktadır. Binâye 10 cilt olarak 1981’de basılmıştır.

Eseri PDF olarak İNDİR

İhtilafu Ebu Hanife ve İbn Ebi Leyla

 

إختلاف أبي حنيفة وابن أبي ليلى

İhtilafu Ebi Hanife ve ibni Ebi Leylâ

Ebu Yusuf(v.182/798)

           İmam Ebu Yusuf, İbn Ebû Leylâ'dan dokuz yıl ders aldıktan sonra onunla sık sık ihtilâfa düştüğü için ders­lerini terkederek Ebû Hanîfe'nin meclisi­ne katıldı. Ebu Yusuf, bu iki hocası arasın­daki görüş ayrılıklarına dair İhtilafû Ebî Hanîfe ve İbn Ebî Leylâ adlı bu eseri ka­leme almıştır.

Kitabı PDF olarak indir

 

 

el-Mebsut. İmam Serahsi(483)

المبسوط

El-Mebsut

Şemsul-Eimme Serahsî

v.483/1090

 

İmam Serahsi, bu eserini Özkent hapishanesinde yazmıştır. Şeybanî’nin eserlerinden el-Asl’ı ve diğer kitaplarını özetleyen bir eeser olan Hakim eş-Şehid’in “el-Muhtasarü’l-Kafî”sini şerh etmek istiyordu. Hapishane hayatının uzun süreceğini öğrenince bu eserini yazmaya karar vermiştir. Bu eser Hanefi mezhebinin fıkhi görüşlerini ve delillerini en geniş şekilde ele alan ve sistemli bir tahlil yapan ilk ve en hacimli eserdir. el-Mebsut, mezhebin temel görüşlerinin tesisi ve doğruluklarının ispatıyla ilgilenmeyerek diğer bütün görüşler hakkında tarafsız şekilde sistemli bir tahlil yapan büyük eserlerin ilki durumundadır. Diğer bir ifade ile bu eserlerin meseleyi ele alışları felsefi bir mahiyette olup Serahsî’de mezhebinde meseleleri bu yönden inceleyenlerin ilk mümessili durumundadır.

       El-Mebsut, Kahire’de(1324-1331) toplamı 6335 sayfa tutan büyük boyda otuz cilt halinde basılmıştır. Halil Muhyiddin el-Meys eserin bir indeksini hazırlamıştır.

            Eser Cevat Akşit başkanlığındaki bir heyet tarafından Türkçeye çevrildi. 31 cilt halinde basılan eser, Arapça matbu eserle aynı ciltleri muhtevidir.

M.Hamidullah, “Serahsi” mad., TDVİA

 

 

Camiu'l-Kebir.Şeybani


الجامع الكبير

El-Camiu’l-Kebir

İmam Muhammed Şeybanî(189/805) 

 Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî'nin(ö.189/805) "zâhirü'r-rivâye" diye bilinen ve Hanefî mezhebinin ana kaynaklarını oluşturan altı eserinden biri.

el-Camiu's-Sağir'de sadece hocası Ebû Hanîfe'den Ebû Yûsuf vasıtasıyla gelen görüşleri bir araya getiren Şeybânî, el-Câmiu'l-Kebîr’i bizzat kendisi telif etmiştir. Eseri yazdıktan sonra tekrar gözden geçirmiş, bazı bablar ve meseleler ilâve ederek daha hacimli ve kapsamlı hale getirmiştir. Ebu Hafs el-Kebîr, Ebû Süleyman el-Cûzcânî, Hişâm b. Ubeydullah er-Râzî, İbn Semâa ve diğer bazı talebeleri tarafından rivayet edilen el-Câmiu'l-Kebîr'de müellif meseleyi ve hükmünü söylemekle yetinir, hükmün dayandığı delillere yer vermez. Eseri şerhedenlerden Cemâleddin el-Hasîrî (ö.1238), et-Tahrir adlı şerhinde her konu başlığından sonra o konuda Şeybânî'nin dikkate aldığı ana prensibi zikretmektedir. Eserde delillere yer verilmemesine karşılık Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Şeybânî arasında görüş ayrılığı bulunan konulara işaret edilmiştir. Ayrıca meselelerin özet halinde bile olsa bütün yönleriyle ele alınmadığı, konuyla ilgili sadece bazı meselelere yer verildiği dikkati çekmektedir. Meselâ "Bâbü's-salât" ile başlayan kitapta bu başlık altında sadece üç meselenin hükmü zikredilmiştir. Eserde genel olarak ibadet konuları çok kısa tutulmuş, buna karşılık muamelât nisbeten genişçe ele alınmıştır.

 

el-Camiu'l-Kebîr üzerinde şerh ve ihtisar mahiyetinde birçok çalışma yapılmış, ayrıca eser manzum hale de getirilmiştir. Kâtib Çelebi bu kitaba şerh yazan kırktan fazla kişinin adını sayar. Yazma nüshaları bugüne ulaşan başlıca şerhlerin müellifleri şunlardır: Ebû Bekir el-Cessâs, Ahmed b. Mansûr el-İsbîcâbî, Şemsüleimme es-Serahsî, Sadrüşşehîd Ömer b. Abdülazîz, Hâherzâde, Rükneddin el-Kirmânî, Alâeddin el-Üsmendî, Ebû Nasr el-Attâbî ve Cemâleddin el-Hasîrî. Ahmed b. Ebü'l-Müeyyed en-Nesefî tarafından manzum hale getirilen el-Camiu’l-Kebîr'i Ebû Nasr el-Attâbî ve Muhammed b. Abbâd Hılâtî de ihtisar etmişlerdir. Hılâtî’nin meşhur muhtasarına yapılan ve yazmaları bugüne ulaşan önemli şerhler arasında İbn Balaban el-Fârisî, Mes'ûd b. Muhammed el-Gucduvânî. Ekmeleddin el-Bâbertî ve Sa'deddin et-Teftâzânî'nin şerhleri zikredilebilir. Hılâtî’nin muhtasarının bir kısmı Mevkûfâtî Muhammed Efendi tarafından Türkçe'ye çevrilerek şerhedilmiş olup bir nüshası Kitâbü Tercemei Telhîsi'l-Câmii'l-Kebîr adıyla Süleymaniye Kütüphanesi'nde kayıtlıdır.

 

Haydarâbâd'da neşredilen kitabın(1356) Beyrut'ta ofset baskısı yapılmıştır.(1399). Eseri neşre hazırlayan Ebü'1-Vefâ el-Efgânî, İstanbul'da Beyazıt Devlet Kütüphanesi, Kahire'de Dârü'l-kütübi'l-Mısriyye ve Tonk'ta Abdürrahim Sâhibzade kütüphanelerinde bulunan nüshalarla Hasirî ve Ebû Nasr el-Attâbî'nin şerhlerinden faydalanmış, bu neşirde İstanbul nüshasını esas alarak diğer nüshalardaki farklara işaret etmiştir. İstanbul ve Tonk nüshalarında, başta Ebû Yûsuf'un el-Emâlî'si olmak üzere İmam Muhammed'in el-Asl(Mebsut) ve ez-Ziyâdât'ı ile İbn Semâa ve Hişâm b. Ubeydullah'ın Nevadir'lerinden yapılan ilâvelere de bu baskıda metinden ayrı olarak yer verilmiştir. Bunlar muhtemelen kitabı rivayet edenler tarafından konuyla ilgileri dolayısıyla konulmuş notlardır.

 Yunus Vehbi Yavuz, TDVİA, VII/109-110

.
.